Gürün milattan önceki yıllara dayanan tarihi ve muhteşem doğa güzellikleri ile süslü bir ilçedir. İlçe Sivasa bağlı olmasına rağmen Sivas, Malatya, Kahramanmaraş ve Kayseri dörtgenin ortasında kalmış bir yerleşim birimidir.

Doğa güzellikleri içerisinde doğal göl olan Gökpınar gölü başta gelmektedir. Bunun yanı sıra Tohma çayının içerisinden geçerek geldiği Şuğul vadisi de doğal güzelliklerimiz arasında sayılabilir. Milattan önceki yıllara dayanan tarihinden ise Şuğul vadisindeki Hititlerden kalma Yazıtlar, Ulu Cami ve Kiliseler tarihi eserlerimizdendir.

Gürünün 13 Km doğusunda yer alan Gökpınar gölü tabii göldür.Yaz aylarında bile suyu buz gibi olur. Gökpınar gölünün derinliği yaklaşık olarak 13 metreyi bulmasına rağmen suyun berraklığı nedeniyle en dipteki çakıl taşını bile görmeniz mümkündür. Gökpınar gölünün yanı sıra Gürünün içme suyunu karşılayan Ag’de doğal göletlerimizdendir. Ancak bakımsızlık ve yolunun düzgün olmamasından dolayı Gürün merkeze yakın olmasına karşın Ag’e gitmek pek kolay değildir.

Güründe geçim kaynakları genelde tarım ve hayvancılık üzerine dayanmaktadır. Tarımda tahıl üzerine üretim gerçekleştirilmekte olup iklim nedeniyle üretim kalitesi ve verimliği düşük kalmaktadır. Hayvancılıkta ise büyükbaş hayvancılık yapılmaktadır. Ancak son yıllar da kooperatifler aracılığıyla yaygınlaşan Arıcılık ve de Alabalık üretim çiftlikleri önemli bir yer tutmaktadır. Gürün merkezden geçen Kayseri-Malatya yolu sebebiyle Gürün de kurulmuş bulunan dinlenme tesisleri sayesinde birçok insanımızın karnı doymaktadır. Ancak bunlara rağmen Gürüne yatırım yapılmaması yüzünden birçok Gürünlü Gürün dışına çıkarak geçimini sağlamaya çalışmaktadır.

Güründe yapılan Alabalık festivali sayesinde Gürün ve Gürünlüler tüm Türkiyeye duyurulmaya ve tanıtılmaya çalışılmaktadır. Belediye başkanımız ve vakıflarımız sayesinde Gürünümüz tanınmaya başlamıştır. Bunun yanı sıra Gürünü tanıtmak amacıyla kaymakamlık tarafından hazırlanan www.gurun.gov.tr Gürün Belediyesine ait www.gurun.bel.tr adresli internet sayfası, ve Gürünhaber adlı yerel gazete ve internet sayfası ve diğer internet sayfaları hazırlanmıştır.

Gürün merkezi eğitim yönünden şanslı olarak addedilebilir. Güründe ilköğretim okulları,Çok programlı Lise ve Endüstri Meslek Lisesi bulunmaktadır. Bunun yanı sıra Cumhuriyet Üniversitesine bağlı Gürün Meslek Yüksek Okulu da ilçemizde bulunmaktadır. Ancak köylerimiz pek şanslı değillerdir. Bir çok köyümüzde tek öğretmenli öğretim sistemi bulunmaktadır. Ayrıca taşımalı sistem ile öğrencilerimiz yağmur kar demeden zorluklar içinde eğitimlerini devam ettirmeye çalışmaktadırlar.

Gürünün ünlü simalarına gelince kısaca isimlerini zikredelim;Stand upçı Cem Yılmaz,siyasetçilerimiz H.Yusuf Gökalp (57.Hükümetin Tarım ve Köyişleri Bakanı),Nurettin Sözen (İst.Büyükşehir Belediye eski Başkanı ve milletvekili, Temel Karamollaoğlu (Sivas Belediye eski Başkanı ve eski milletvekili),Osman Seçilmiş (Sivas Belediye Başkanı),İsmail Yılmaz (Denizcilik Müsteşarı), Komutanlarımızdan Edip Başer (2. Ordu eski Komutanı),sanatçılarımız Gencay Gürün ve Çolpan İlhan, şair ve yazarlarımız Yavuz Bülent Bakiler, Hasan Hüseyin Korkmazgil, aşıklarımızdan Aşık Gülhani akla ilk gelen ünlülerimiz arasında yer almaktadır.Bunlar ilk akla gelen ünlülerimizdir. Bunların yanına daha yüzlercesini ekleyebiliriz.

Gürünün Milattan Öncesine dayanan tarihinde Hitit yazıtları Ulu camii ve Kiliseler önemli eserlerimiz olduğundan bahsetmiştik. Bunların yanı sıra tarihi Gürün evleri ve kalelerimiz de tarihimizdeki yerlerini almaktadırlar. Ayrıca geçmişte Güründe üretilen ve ham maddesi Hindistan’dan gelen şal da geçmişimizin önemli unsurlarındandır. Gürün bulunduğu yer itibariyle tarihi ipek yolu üzerinde bulunmaktadır. Şal dokumacılığı da bu yüzden geçmişte önemli bir geçim kaynağı olmuştur. Gürün yerleşim yeri olarak 1900 lü yılların başına kadar Ermenilerin yerleşim bölgesi konumundayken Cumhuriyete geçiş sırasında Ermenilerin göç etmeleri nedeniyle Türklerin eline geçmiştir. Daha sonrasında ise gerek Ağrı-Kars-Erzurum bölgesinden gerekse Bulgaristan’dan gelen göçmenler ile bu günkü Gürün halkı ortaya çıkmıştır.

Gürüne bağlı yerleşim yerlerinin başında Suçatı Kasabası gelir. Kasabanın yerel ağızda ismi Telin’dir. Gürüne yaklaşık olarak 13 Km uzakta bulunan Suçatı Kasabası Gürün gibi içinden geçen yol ve Tohma çayının yanında uzayıp gitmektedir. Meşhur Gürün elmasından biri olan Hünkar (yerel ağızla Honker-Tatoğ) en çok Suçatı Kasabasında üretilmektedir. Bunun yanı sıra Dut ve Dut Pekmezi de kasabada önemli bir yer tutmaktadır. Ayrıca Gürüne bağlı 65 köyümüz vardır.Ancak halkın köylerde geçim zorluğu çekmeleri yüzünden bu gün bir çok köy boşalmış durumdadır. Bir çok köyümüz bu gün sadece 10-15 hane kalmıştır. Yani 50-60 nüfus yaşamaktadır. Bu gün itibariyle bu köylere yatırımın gitmemesi normaldir. 50-60 kişilik yerleşim yerlerine hizmeti götürmek kolay değildir. Köylerimiz içinde en büyükleri Yolgeçen, Sarıca, Tepecik,Eskihamal,Yazyurdu sayılabilir.Gürünün önemli turistik yerlerinden biri de Şuğul vadisidir. Tohma çayının içerisinden geçerek geldiği Şuğul vadisi iki tarafı kayalıklardan oluşan dar bir geçittir. Şuğul vadisi Alabalığın merkezi haline gelmiştir. Onlarca Alabalık havuzu Şuğul vadisinde Tohma suyundan faydalanarak faaliyetine devam etmektedir.

Gürünün güllerinden bahsedelim birazda. Kimler yok ki;Yaşar, Aslan, Şahin, Çödü Doğan, Kenan, Talha, İbo, Maho, Adil, Ali, Aytekin, Abdullah. Otobüs duraklarında Aslan’ın güle güle deyişi Adil’in bir sigara isteyişi, Ali’nin gördüğü herkese Aytekin’i sorması daha neler neler.
Ya yemeklerimize ne dersiniz. Hangisinden bahsedelim bilmiyorum ki. Üzerine sumağın ıslanıp döküldüğü Ekşili köfteyi mi sayalım yoksa Heriseyi mi. Un aşı, İçli köfte, Çılbır, Çörek ve Pestiken çorbası. Ağzınız mı sulandı yoksa
Hadi bakalım oyun oynamaya. Ne dersiniz şöyle biraz taş bulsak ta Filakka oynasak. Ya Gıldiğe ne dersiniz. İsterseniz köşe kapmaca isterseniz Gavur Kalesi,Haymasura, Dört Tombalak isterseniz şöyle güzel bir değnek bulup Metlik oynamaya çalışalım. Cıscıs oynamaya veya Çömlek oynamaya ne dersiniz. Hadi başlayın.